Wat zijn Angsten en fobieën?

Iedereen is wel eens bang. Angst is een natuurlijk verschijnsel: de lichamelijke reactie bij angst zorgt ervoor dat het lichaam in een staat van paraatheid wordt gebracht om te kunnen reageren op het dreigende gevaar. Een automatisch mechanisme om ons te beschermen en te “overleven” dus. Soms kan de angst echter buitensporig worden. Een situatie die door velen als normaal wordt geïnterpreteerd, kan voor sommigen als angstig worden ervaren. Als dergelijke angsten het dagelijks functioneren gaan beperken en het leven in sterke mate gaan bepalen, kan er gesproken worden van een angststoornis.

Kenmerken
Er zijn verschillende soorten angststoornissen te onderscheiden bij kinderen en jongeren:

Deze stoornis wordt gekenmerkt door een overmatige angst bij het kind of de jeugdige om gescheiden te zijn van zijn ouders. Vaak heeft het kind zorgen dat zichzelf of ouders iets ergs overkomt. Alleen slapen, naar school gaan of ergens logeren kan dan veel problemen geven.
Kinderen en jongeren met een sociale fobie zijn overmatig angstig in sociale situaties en denken voortdurend dat ze iets zullen doen dat hen in verlegenheid brengt. Vaak proberen deze kinderen en jongeren sociale situaties te vermijden, of ervaren zij veel stress en paniek in deze situaties. Vaak leidt een sociale fobie tot een sociaal isolement.
Veel kinderen en jongeren zijn wel eens bang voor ‘iets’, zoals spinnen, honden, het donker, hoge gebouwen enzovoorts. Als deze angst dermate ernstig is en maakt dat het kind of de jeugdige veel dagelijkse activiteiten niet meer onderneemt, kan er sprake zijn van een specifieke fobie.
Kinderen en jongeren met een schoolfobie hebben een sterke angst om naar school gaan. Een dergelijke fobie kan meerdere redenen hebben, zoals niet gescheiden willen zijn van ouders, of gepest worden op school. Een schoolfobie zorgt voor veel stress bij het kind of de jeugdige en kan leiden tot (overmatig) schoolverzuim.
Sommige kinderen en jongeren piekeren overmatig over ‘onbenullige zaken’. Dit overmatige piekeren kan leiden tot stress, lichamelijke klachten en vermijdingsgedrag.
Bij een paniekstoornis is er sprake van een heftige angst om een paniekaanval te krijgen. Deze angst kan ontstaan na een spontane paniekaanval, maar ook zonder duidelijke reden. Bij een paniekaanval is er vaak onder meer sprake van extreme angstgevoelens, hartkloppingen, benauwdheid en het gevoel dood te gaan. Vaak zorgt de sterke angst om een paniekaanval te krijgen er voor dat deze paniekaanvallen ook daadwerkelijk optreden. Een paniekstoornis gaat vaak gepaard met pleinvrees (agorafobie), ofwel niet naar buiten willen gaan, omdat je bang bent een paniekaanval te krijgen.
Bij een dwangstoornis hebben kinderen en jongeren vaak last van dwanggedachten en/of dwanghandelingen. Dwanggedachten zijn ongewenste gedachten die het kind of de jeugdige vaak een angstig gevoel geven en soms aanzetten tot dwanghandelingen. Dwanghandelingen zijn activiteiten die een kind of jongere van zichzelf moet doen, zoals overmatig handenwassen, tellen of spulletjes ordenen, om aanwezige angst te verminderen. Dit dwanggedrag kan veel tijd in beslag nemen en het dagelijkse functioneren ernstig belemmeren.